GIERŁOŻ - KWATERA HITLERA
WILCZY SZANIEC - WOLFSCHANZE

W Europie istniało kilka kwater głównych Wodza Trzeciej Rzeszy. Większość wojennych kwater, tak jak Wilczy Szaniec, znajdowało się w oddaleniu od dużych miast, wewnątrz dużych kompleksów leśnych, otoczonych jeziorami i bagnami co ułatwiało ukrycie przed oczami pilotów i.prawie niemożliwy dostęp lądem.
O lokalizacji Wilczego Szańca zadecydowało wiele czynników, między innymi:
• las znajdował się w pobliżu granicy ze Związkiem Radzieckim, a plan "Barbarossa" przewidywał atak na ZSRR,
• obszar Rzeszy Niemieckiej był podzielony na okręgi obronne. Jednym z najbardziej ufortyfikowanym był okręg nr 1 - Prusy Wschodnie. Posiadał on wiele twierdz (Giżycko, Toruń, Kłajpeda, Piława) i tzw. rejonów umocnionych z okopami przeciwpancernymi, zaporami przeciwczołgowymi i zasiekami z drutu kolczastego.
• obszar był położony w dużym oddaleniu od arterii komunikacyjnych, w starym mieszanym lesie stanowiącym całoroczną, naturalną osłonę obiektów,
• rozciągające się na wschód Wielkie Jeziora Mazurskie stanowiły naturalną przeszkodę dla wojsk lądowych.
W lipcu 1940 roku twórca "Organisation Todt", 50-letni gen. mjr dr inż. Fritz Todt otrzymał zadanie budowy tajnego obiektu w Die Görlitz (Gierłoż). Inżynierowie Todta byli znakomitymi specjalistami od budowy umocnień wojskowych i bunkrów. Dlatego to właśnie jemu zlecono przygotowanie jednego z najsłynniejszych i najtajniejszych obiektów II Wojny Światowej - kwatery kętrzyńskiej nazwanej "Wilczym szańcem" - "Die Wolfschanze".
Wczesną jesienią, pod pozorem budowy zakładów chemicznych "Askania" w Gierłoży rozpoczęto prace. Wiosną 1941 roku umocniono nawierzchnie dróg, założono bocznicę kolejową a.na rozległych łąkach wybudowano lotnisko. Pod drzewami powstawały bunkry i umocnione zabudowania. Główne bunkry nie posiadały okien i kształtem przypominały prostokątne bloki betonowe lekko zwężające się do góry a do ich wnętrza prowadziło kilkoro drzwi. Ze zdjęć wykonanych w bunkrach wynika niezbicie, iż musiały istnieć tutaj podziemia o kilku kondygnacjach. Piętra były zaopatrzone w windy i inne specjalne zabezpieczenia. Wilczy szaniec odznaczał się niezwykle skomplikowanym systemem bezpieczeństwa, który zawiódł tylko raz gdy płk Claus hrabia Schenk von Stauffenberg przemycił bombę.
Ścisły obszar kwatery wynosił 250ha, lasu - 800ha. Całość zabezpieczona była zaporami z drutu kolczastego oraz polami minowymi o szerokości
od 50 do 100m. Cały obszar kwatery składał się z.trzech koncentrycznie położonych stref bezpieczeństwa.

Pierwsza strefa położona była na północ od linii kolejowej. Znajdowały się tu schrony Hitlera, Keitla, dr Dietricha, Bormanna oraz centrala telefoniczna. Były tam także żelbetowe i ceglane budowle Jodla, Göringa, wydziału personalnego wojsk lądowych, adiutantury osobistej, lekarzy,
oraz batalionu przybocznego. Oprócz tego w strefie pierwszej znajdowały się dwie herbaciarnie, dwa kasyna, kotłownia i sauna. Przed wejściem do tej strefy sprawdzano dokładnie przepustki i.tożsamość najbardziej znanych osobistości, ministrów i generałów.

Druga strefa, położona na południe od szosy łączącej Kętrzyn z Węgorzewem mieściła wydziały sztabowe sił zbrojnych Wehrmachtu oraz pomieszczenia batalionu przybocznego Hitlera. Znajdowała się tu także centrala dalekopisowa, a w wybudowanym w 1911r. domu wypoczynkowym (Kurhaus) - kasyno oficerskie. Do wejścia na ten teren upoważniały także specjalne, lecz rzadziej zmieniane przepustki. We wschodniej części drugiej strefy, znajdowały się obiekty należące do przedstawicielstw naczelnych dowództw marynarki wojennej, ministerstwa spraw zagranicznych, oraz najpotężniejszy obiekt całego kompleksu - schron przeciwlotniczy ogólnego użytku.-


Trzecia strefa obejmowała budynki w pobliżu szosy i na peryferiach kwatery oraz pomieszczenia dla straży i bunkry obrony przeciwlotniczej. Straż nad urządzeniami zabezpieczającymi powierzono elitarnej "Leibstandarte" - Gwardii Przybocznej Hitlera oraz wybranym żołnierzom z.równie elitarnego "Großdeutschland". Oprócz silnych baterii przeciwlotniczych w lesie trzeciej strefy zakwaterowano batalion pancerny, stanowiska moździerzy oraz trzy baterie osławionych 88-mek.

Wywiad radziecki i aliancki nigdy nie zdołał zlokalizować położenia kwatery. Nawet okoliczna ludność Gierłoży zaintrygowana ruchliwym życiem w pobliskim lesie nie wiedziała, co naprawdę się tam kryje. -

Właśnie w Wilczym Szańcu miał miejsce słynny zamach na Hitlera. W czwartek 20 lipca 1944r. dokładnie o godzinie 12:42 potężny wybuch wstrząsnął kwaterą, w powietrzu fruwały framugi okienne i urwane gałęzie. Bombę z opóźnionym zapłonem przywiózł przybyły na naradę z Berlina pułkownik Claus von Stauffenberg. Eksplozja nie zabiła jednak Hitlera. Doznał on tylko niewielkich obrażeń i był w stanie jeszcze tego samego dnia przyjąć przybyłego z wizytą Mussoliniego.


GRUNWALD - POLE BITWY


W sobotę 15 lipca 2006 - w rocznicę Bitwy pod Grunwaldem odbyła się doroczna inscenizacja słynnej bitwy. Mimo, że z góry wiadomo kto zwycięży - widowisko z roku na rok cieszy się rosnącą popularnością. W tym roku w imprezie uczestniczyło ok. 100.000 widzów. Na długo przed rozpoczęciem widowiska (o godz. 14.00) na drodze dojazdowej utworzyły się korki i nie wszyscy zdążyli dojechać na czas. W tegorocznej bitwie wzięło udział około 1.500 rycerzy z całej Europy.
W południowej części Gminy Grunwald znajdują się Pola Grunwaldzkie z Muzeum Bitwy Grunwaldzkiej i Pomnikiem Zwycięstwa Grunwaldzkiego.
W dniu 15 lipca 1410r. w pobliżu Grunwaldu miała miejsce jedna z największych bitew między Krzyżakami (ok. 21 tys.) pod dowództwem Ulricha von Jungingena a połączonymi siłami polskimi, litewsko-ruskimi i oddziałami czeskimi (ok. 29 tys.) pod wodzą Władysława Jagiełły i.Witolda, zakończona zwycięstwem Polaków i ich sprzymierzeńców. Zginął w niej, obok znacznej liczby Krzyżaków, wielki mistrz zakonu. Bitwa zapoczątkowała zmierzch potęgi zakonu.

Każdego roku w rocznicę bitwy (w najbliższą sobotę ok.15 lipca) organizowana jest na wielką skalę inscenizacja Bitwy Pod Grunwaldem. Aby wziąć udział w bitwie lub zobaczyć ją z bliska każdego roku Pola Grunwaldzkie odwiedzają tysiące miłośników rycerstwa.

Już z odległości kilku kilometrów widoczny jest pomnik i metalowe maszty usytuowane na najwyższym wzniesieniu terenu, zwanym Wzgórzem Zwycięstwa. Z pomnika granitowego graniastosłupa, spoglądają dwie twarze rycerzy osłonięte częściowo hełmami z przysłonami. Stojące obok 30-metrowe maszty z metalowymi proporcami ze znakami wojskowymi Polski i Litwy symbolizują chorągwie, które zatknięto po zwycięstwie na zdobytym obszarze wroga. Zespół pomnikowy zbudowany został w 1960r. dla upamiętnienia 550 rocznicy bitwy, według projektu konkursowego Jerzego Bandury i Witolda Cęckiewicza. W pobliżu pomnika znajduje się Muzeum Grunwaldzkie, ze zbiorami militarnymi pochodzącymi z badań archeologicznych.
Częścią zespołu pomnikowego jest również amfiteatr na Wzgórzu Zwycięstwa. Jego arenę zajmuje kolista kamienna makieta, która obrazuje rozstawienie wojsk przed bitwą. Oznakowano na niej przypuszczalne miejsca obozów wojskowych oraz miejscowości: Grunwald, Łodwigowo i Stębark.
Pod amfiteatrem mieści się małe muzeum oraz audytorium i salka kinowa, w której można obejrzeć fragmenty filmu "Krzyżacy", zrealizowanego na podstawie powieści Henryka Sienkiewicza, a.także filmy dokumentalno-oświatowe.
Idąc szeroką aleją od parkingu do Wzgórza Zwycięstwa, mijamy nieforemną bryłę obeliska zbudowanego z głazów cokołu pomnika grunwaldzkiego wzniesionego w 1910 roku w Krakowie. Został on zniszczony przez okupanta hitlerowskiego w 1939 roku. Uratowane głazy przekazano na Pola Grunwaldu, by jako "świadectwo wiecznego kultu narodowej przeszłości" symbolicznie realizowało zamysł fundatora, Ignacego Paderewskiego, postawienia monumentu na pobojowisku.
Gdy udamy się do ruin kaplicy pobitewnej napotkamy przed nią potężny kamień. Napis objaśnia, że głaz ten, od wieków zwany przez Mazurów "kamieniem Jagiełły" lub "kamieniem królewskim", licznymi podaniami związany był z osobą króla polskiego. Kaplica została postawiona na pobojowisku, jak to stwierdzają dokumenty i poświęcona w 1413 roku. Przetrwała około 100 lat, często odwiedzana przez pielgrzymów.
Ruiny kaplicy pobitewnej, znajdującej się na Polach Grunwaldu są konkretnym dowodem archeologicznym świadczącym o lokalizacji wydarzeń 15 lipca 1410r.
Kaplicę Najświętszej Marii Panny polecił wznieść w roku 1411 pośrodku trójkąta Stębark - Grunwald - Łodwigowo nowy wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego, Henryk von Plauen, wyposażając ją w przedmioty liturgiczne pochodzące z Malborka. Wskutek starań wielkiego mistrza papież wydał, 6 października 1412r., bullę indulgencyjną z odpustem dla wszystkich, którzy nawiedzą kaplicę w oznaczonych dniach świątecznych. Poświęcenie kaplicy odbyło się 12 marca 1413r. Dla jej upiększenia sprowadzono z Malborka obrazy, m.in. N.M. Panny, a także dzwon. W odległości ok. 50-100m od kaplicy znajdowały się mieszkania kapłana zakonnego, sześciu duchownych świeckich oraz uczniów - archeologowie natrafili w tym miejscu na konstrukcje z kamienia podczas prac wykopaliskowych w latach 1958-1960. Przy okazji odsłaniania fundamentów samej kaplicy odkryto pięć grobów zbiorowych, zawierających według wszelkiego prawdopodobieństwa szczątki rycerzy poległych w bitwie grunwaldzkiej (widoczne ślady urazów bitewnych).
W roku 1414 (okres ponownej wojny Zakonu z Polską i Litwą) kaplicę strawił pożar. Wnet ją odbudowano i wyposażono w nowe przedmioty liturgiczne, na co dowodem jest spis sporządzony 22 listopada 1416r. przez zakonnego kapłana Jana Keselinga.
Inwentarz z roku 1442 jest pierwszym źródłem mówiącym o istnieniu probostwa na pobojowisku grunwaldzkim. W tym czasie kaplica jest bogato wyposażona - m.in. psałterz, przedmioty ze srebra, krzyż z kryształu lub ze szlachetnych kamieni ("brillencreucze") oraz jedwabny welon. Wymieniane są także chorągwie - lecz są to jedynie chorągwie kościelne, a nie sztandary wojenne zdobyte ewentualnie przez Zakon. Przekazy źródłowe dają świadectwo istnienia probostwa aż po czasy reformacji. W kronice Szymona Grunaua (uznawanego przez wielu badaczy za kontrowersyjnego) czytamy, iż Zakon wznosząc kaplicę uposażył ją sporym folwarkiem. Kaplica spełniała funkcje religijne jeszcze w I poł. XVI wieku. O jej znaczeniu świadczy fakt, iż w 1518r. została odrestaurowana. Nowo odkryte źródła pozwalają stwierdzić, iż kaplica wraz z przynależną do niej ziemią została przejęta w nieznanym nam momencie przez księcia Albrechta Hohenzollerna (1525-1568) i podarowana szlachcicowi Ebertowi von Massbach.
W połowie XVII wieku kaplica została zniszczona przez Tatarów (co dało powód do zbudowania nowego kościoła w Stębarku w 1681r.). Wykonując zarządzenie z 27 sierpnia 1720r. ruinę rozebrano, aby ukrócić "nadużycia rodzące się z przesądów". Mimo tego posunięcia przybywały na to miejsce pielgrzymki ludności z okolicznych domen. W końcu 1797r. właściciel ziemski Albrecht von Brandt podjął starania o wznowienie dawnego przywileju na odbywanie jarmarków w Stębarku. W związku z tym prosił także o zgodę na odbudowanie kaplicy. Prośbę jego władze pruskie jednakże oddaliły.
Sezon rozpoczyna się 1 maja, a kończy 15 października. Muzeum czynne jest codziennie od 8:00 - 18:00 . Wejście do muzeum jest płatne, dla chętnych wyświetlany jest film (fragmenty filmu "Krzyżacy" w/g Henryka Sienkiewicza w reżyserii Aleksandra Forda). Na parkingu czekają przewodnicy PTTK doświadczeni emerytowani nauczyciele specjalizujący się w oprowadzaniu młodzieży szkolnej, wystawiają faktury. Na miejscu jest także płatny, dozorowany parking, toalety, sklepy i stoiska handlowe, bar, sklepy z pamiątkami, budka telefoniczna.


Fokarium na Helu

Na Helu, przy Stacji Morskiej Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego istnieje jedyne w całej Polsce fokarium, w którym przez cały rok podziwiać można foki szare. Jeszcze 100 lat temu żyło ich w Zatoce Gdańskiej około tysiąca, jednak rybacy traktowali je jak szkodniki i usilnie tępili. W miarę upływu lat pokaźne, bo kilkutysięczne zastępy tych przemiłych ssaków prawie zupełnie zniknęły z naszych wód.

Pracownicy Stacji Morskiej UG próbują przywrócić dawny stan rzeczy. Od około dziesięciu lat realizowany jest w Stacji Morskiej program hodowli i rehabilitacji fok szarych. Założyciele helskiej stacji doczekali się już kilku żyjących aktualnie na wolności podopiecznych, których wędrówki monitorowane są dzięki specjalnym nadajnikom satelitarnym. W fokarium można codziennie podziwiać te cieszące oko olbrzymie ssaki morskie. O godzinie 11.00 i 15.00 odbywa się tu karmienie fok. Pracownicy opowiadają wówczas o ich zwyczajach.

________________________________________
Fokarium Uniwersytetu Gdańskiego
ul. Morska 2‚
84-150 Hel
tel. (058) 6750 836
fax (058) 6750420
e-mail: hel@univ.gda.pl
www.fokarium.com
czynne codziennie od 8.30 do 20.00



Sopockie Molo

Należy do Jednych z największych w Europie. Ma ponad pół kilometra długości. Służy zarówno mieszkańcom jak l przyjezdny za miejsce spacerów. Sopot praktycznie bez mola nie jest Sopotem. Ta daleko wchodząca w morze drewniana konstrukcja trzeciej dekady XIX wieku jest bardzo ściśle związana z historią miasta. Bez niej nikt nie wyobraża sobie istnienia tego nadmorskiego kurortu. Dzisiaj nawet trudno jest określić, co bardziej wpływa na obraz Sopotu - molo, "monciak", Szpital Reumatologiczny czy sanatoria.
W 1808 roku Jan Jerzy Haffher - chirurg wojsk francuskich, jadąc z rozkazu do Gdańska, zatrzymał się na nocleg w Sopocie. Wspaniale położenie miejscowości oraz otaczający ją krajobraz urzekły Alzatczyka do tego stopnia, że zdecydował się na tym terenie zamieszkać, a 15 lat później założył w Sopocie kąpielisko. W tamtych czasach wieś Sopot składała się zaledwie z dwudziestu kilku domów. Były to w większości kurne lepianki zamieszkane przez ponad 300 osób z rodzin rybackich. I nagle wraz z powstawaniem obiektów i urządzeń kąpieliskowych zaczął się Sopot bardzo rozbudowywać. Pojawiały się domy mieszkalne, zakłady rzemieślnicze, sklepiki, restauracyjki i cukierenki. Z myślą o kuracjuszach i urozmaicaniu im miejsc spacerów oraz zażywania świeżego powietrza, dr Haffner w 1827 roku wybudował pierwsze rozbierane na zimę molo. Był to niewielki pomost spacerowy, długi na 130 stóp (około 37 metrów) i szeroki na pięć stóp (około 1,5 metra). Przybijały do niego łodzie rybackie oraz te, wynajmowane przez gości na wycieczki po morzu. W tym samym roku po Zatoce Gdańskiej zaczęły pływać stateczki parowe: "Książę Ksawery" i "Victory". Kursowały na trasie Gdańsk - Sopot -Hel. Niestety, molo było zbyt krótkie i statki te nie mogły przy nim cumować. Pasażerów dowożono na pokład łodziami. Nie było to zbyt wygodne, więc postanowiono wydłużyć pomost. Jednakże dokonano tego dopiero w 1842 roku, kilkanaście lat po śmierci dr Haffnera. Tym razem długie na 57 metrów i szerokie na ponad 3 metry pozwalało cumować małym statkom. Nadal było rozbierane po zakończeniu sezonu i budowane corocznie przed czerwcem. Mimo składania przed zimą, elementy pomostu wymagały ciągłych remontów, a ich koszty stanowiły poważną sumę w budżecie kąpieliska. Przykładowo w 1875 roku odnowienie mola pochłonęło 1500 talarów. Dopiero w 1910 roku, kiedy długość mola osiągnęła 315 metrów, a szerokość 10 metrów oraz na jego końcu od strony morza wybudowano prostokątną platformę, większe statki mogły do Sopotu przypływać. W 1927 roku przedłużono molo do 455 metrów. Dzięki temu przy pomoście cumowały nawet statki pływające ze Świnoujścia do Piławy. Tego samego roku skonstruowano projektowany prawie 50 lat wcześniej południowy falochron, chroniący konstrukcję przed wiatrami i wysoką falą. W następnych latach przedłużono molo do 516 metrów i zbudowano w kierunku południowym boczną ostrogę o długości 132 metrów, do dzisiaj służącą za swoistego rodzaju solarium. Stanowi ona też znakomitą osłonę dla przystani jachtowej, której w Sopocie dzisiaj brakuje. Molo ten prowadzący w morze, zbudowany prostopadle do brzegu pomost, jest od ponad 160 lat najatrakcyjniejszym, masowo odwiedzanym obiektem sopockiego kąpieliska. Dzisiaj nikt już na zimę go nie rozbiera, aby ponownie przed sezonem postawić. Nadal jest drewniane, aczkolwiek nieco wzmocnione elementami żelbetowymi. Żeby utrzymać je w zadowalającym dla spacerowiczów stanie, rokrocznie prowadzone są systematyczne remonty wyciągające z magistrackiej kasy po kilkaset milionów złotych. Ale jakże Sopot mógłby istnieć bez mola, bez koncertów na nim, balów, imprez dziecięcych, straganów z suwenirami i bursztynem oraz na jego końcu kawiarenki z dobrym winem.


Promenada Gwiazd w Międzyzdrojach

Polska ma swoją mini aleję gwiazd tak jak Ameryka. Tylko, że u nas nazywa się ona Promenadą Gwiazd i znajduje się w Międzyzdrojach. Znajduje się ona nieopodal plaży i bardzo eleganckiego hotelu a także mnóstwa butików.
Od 1996 roku w Międzyzdrojach odbywa się Wakacyjny Festiwal Gwiazd, podczas którego najbardziej zasłużeni polscy aktorzy odciskają swoje dłonie w pamiątkowych płytach, które znajdują swoje miejsce wśród płyt chodnikowych.
Nie ma chyba pory roku podczas nie byłoby w Międzyzdrojach turystów robiących sobie pamiątkowych zdjęć przy płytach z odciskami dłoni, lub przymierzających swoje dłonie do odciśniętych przez aktorów.




Ruchome wydmy

Ruchome wydmy niedaleko Łeby znajdują się na terenie światowego rezerwatu Biosfery na Pobrzeżu. Słowiński rezerwat wydmowo-leśny jest największym w Europie pasmem wydm ruchomych.
Rezerwat chroni krajobrazy wydmowe z wysokimi do 35 m łukami starych wydm, Góry z interesującymi zagłębieniami śródwydmowymi i typową roślinnością pustynną.
Wydmy wędrują z prędkością 5 do 30 m rocznie. Na wydmy można dojechać rowerem.



Latarnia morska- Kołobrzeg

Pierwsze światło latarni morskiej w Kołobrzegu zapalono w 1666 roku. Świeciło ono jednak okresowo, wyłącznie w czasie oczekiwania na przybycie statków. Na stałe światło latarni kołobrzeskiej zapalono dopiero 200 lat później, służył temu maszt z wysięgnikiem zamontowanym na stacji pilotów. Palono na nim lampy Fresnela na olej rzepakowy, zużywając rocznie 77 kg tego paliwa. W 1899 roku podwyższono światło latarni poprawiając tym samym jej widzialność. Kolejną zmianę wprowadzono w 1909 roku, zastosowano wówczas gazowe źródło światła na wysokości 25 metrów w nowo wybudowanej wieży murowanej. Zasięg latarni wzrósł wówczas do 12 Mm. Zniszczona w czasie działań wojennych w 1945 roku latarnia wkrótce została odbudowana. Wieżę jej wzniesiono wykorzystując konstrukcję dawnego fortu stojącego u wejścia do portu w Kołobrzegu.
Obecnie wieża latarni wznosi się na wysokość 26 m nad terenem a jej zasięg dochodzi do 16 Mm. Źródłem światła jest obrotowy aparat optyczny o dziesięciu ścianach świetlnych, a w każdej ścianie umieszczone są dwie żarówki, każda o mocy 200 W. Światło latarni wznosi się na wysokości 36,5 m.