Morze Bałtyckie
Bałtyk nazywany jest morzem śródziemnym północnej Europy ponieważ ze wszystkich stron jest otoczony lądem, a z Morzem Północnym łączy go jedynie kilka płytkich cieśnin. Położone jest w północnej strefie klimatu umiarkowanego. Oba morza leżą na tym samym szelfie kontynentalnym.
• Rozciągłość południkowa – ponad 1500 km
• Rozciągłość równoleżnikowa najszersza (przez Zatokę Fińską) – ok. 600 km
• Rozciągłość równoleżnikowa najwęższa (przez Zatokę Botnicką) – 100 km
• Rozciągłość równoleżnikowa poniżej Gotlandii – ok. 250 km
Powierzchnia
Wraz z Kattegatem wynosi ok. 415.266 km². Bez Kattegatu pow. Bałtyku obejmuje 385.000 km². Powierzchnia zlewisk wynosi 1.721.238 km². Objętość morza wynosi 21.721 km³.
Głębokość
Średnia głębokość wynosi 52,3 m, maksymalna – 459 m (głębia Landsort na północny zachód od Gotlandii). W Kattegacie głębokość maksymalna wynosi 109 m, ze średnią 24 m. Na mapie batymetrycznej czyli głębokościowej wyraźnie widać, że Bałtyk podzielony jest na dwa głębsze baseny: basen południowy, nazywany niekiedy Gotlandzkim i basen północny w Zatoce Botnickiej. W wypadku podniesienia się dna Bałtyku o 100 metrów oba baseny stałyby się oddzielnymi jeziorami.
Morze Bałtyckie dzieli się na 3 baseny:
• Basen Bornholmski o maksymalnym zagłębieniu 105 m
• Basen Gotlandzki o maksymalnym zagłębieniu 459 m
• Basen Botnicki o maksymalnym zagłębieniu 293 m
Zasolenie
Ze względu na niskie zasolenie Bałtyk zalicza się do wód słonawych (mezohalinowych) i określa morzem półsłonym. Średnie zasolenie wynosi ok. 8 ‰. Na ogół waha się w granicach od 2–12‰ i zależy głównie od wpływu wód z Morza Północnego. W Kattegacie i Skagerraku wynosi ok. 20‰, w Bełtach i Zatoce Kilońskiej ok. 15–17‰, przy polskich wybrzeżach ok. 7‰, w Zatoce Puckiej spada do 6.2‰, w Zalewie Wiślanym tylko 1–3‰, w Zatoce Fińskiej i Botnickiej spada do 2‰. Stosunkowo duże różnice zasolenia w Bałtyku występują w kierunku pionowym. Np. w basenie bornholmskim przy powierzchni wynosi ok. 7,5‰ a przy dnie, na głębokości 100 m sięga aż 15–18‰. Różnice te spowodowane są spływającymi z lądu słodkimi wodami rzecznymi i przenikającymi słonymi wodami oceanicznymi przez cieśniny bałtyckie. Słodkie wody utrzymują się w powierzchniowej warstwie i przemieszczają głównie w kierunku zachodnim. Wody oceaniczne wlewają się pod nimi i płyną w kierunku północno-wschodnim. Na wiosnę ze względu na zwiększone wlewy słodkiej wody z rzek zasolenie ww wschodniej części Zatoki Fińskiej może spaść do zera. Zasolenie wzrasta wraz ze wzrostem głębokości. Ilość słodkiej wody wpływającej do tego morza z uchodzących do niego rzek jest większa niż parującej z niego, co przy ewentualnym zamknięciu dopływu bardziej słonej wody Morza Północnego spowodowałoby zamianę tego morza w olbrzymie, słodkowodne śródlądowe jezioro. Do Morza Bałtyckiego wpływa około 250 rzek. Najwięcej wody wlewają do niego: Wisła, Newa, Kemi, Gota, Niemen, Odra, Lule, Angerman i Dźwina.
Poziom wód i fale
Poziom wód Bałtyku jest wyższy niż w Oceanie Atlantyckim i Morzu Północnym i wynika z jego śródlądowego położenia. Powodem jest zbyt słaba wymiana wód przez wąskie Cieśniny Duńskie aby nastąpiło pełne wyrównanie poziomów. Wody piętrzą się w cieśninach zależnie od kierunku wiatrów, które albo pchają wody oceaniczne lub na odwrót. Wlewy oceaniczne przeważają i to powoduje, że poziom Bałtyku jest wyższy i zmienia się w ciągu roku. Nie jest też jednolity we wszystkich jego częściach. Pomiędzy Bełtami a Zatoką Botnicką różnica poziomów dochodzi do 14 cm, a w stosunku do Skagerraku różnica ta może wynosić nawet 37 cm.
Bałtyk jest morzem burzliwym, a fale są krótkie i strome. Typowa wysokość fali wynosi 5 metrów, ale w czasie bardzo silnych sztormów osiąga 10 metrów. 23 grudnia 2004 w czasie sztormu w rejonie północnego Bałtyku zarejestrowano pojedynczą falę o wysokości prawie 14 metrów. Bałtyckie sztormy są niebezpieczne dla żeglugi statków. W ostatnich latach podczas sztormu zatonęły trzy duże promy: 14 stycznia 1993 polski "Jan Heweliusz", 28 września 1994 estoński "Estonia", a 1 listopada 2006 roku szwedzki MS Finnbirch.
Temperatura wody powierzchniowej w zależności od pory roku wynosi od -0,5 do 25 stopni Celsjusza.
• Rozciągłość południkowa – ponad 1500 km
• Rozciągłość równoleżnikowa najszersza (przez Zatokę Fińską) – ok. 600 km
• Rozciągłość równoleżnikowa najwęższa (przez Zatokę Botnicką) – 100 km
• Rozciągłość równoleżnikowa poniżej Gotlandii – ok. 250 km
Powierzchnia
Wraz z Kattegatem wynosi ok. 415.266 km². Bez Kattegatu pow. Bałtyku obejmuje 385.000 km². Powierzchnia zlewisk wynosi 1.721.238 km². Objętość morza wynosi 21.721 km³.
Głębokość
Średnia głębokość wynosi 52,3 m, maksymalna – 459 m (głębia Landsort na północny zachód od Gotlandii). W Kattegacie głębokość maksymalna wynosi 109 m, ze średnią 24 m. Na mapie batymetrycznej czyli głębokościowej wyraźnie widać, że Bałtyk podzielony jest na dwa głębsze baseny: basen południowy, nazywany niekiedy Gotlandzkim i basen północny w Zatoce Botnickiej. W wypadku podniesienia się dna Bałtyku o 100 metrów oba baseny stałyby się oddzielnymi jeziorami.
Morze Bałtyckie dzieli się na 3 baseny:
• Basen Bornholmski o maksymalnym zagłębieniu 105 m
• Basen Gotlandzki o maksymalnym zagłębieniu 459 m
• Basen Botnicki o maksymalnym zagłębieniu 293 m
Zasolenie
Ze względu na niskie zasolenie Bałtyk zalicza się do wód słonawych (mezohalinowych) i określa morzem półsłonym. Średnie zasolenie wynosi ok. 8 ‰. Na ogół waha się w granicach od 2–12‰ i zależy głównie od wpływu wód z Morza Północnego. W Kattegacie i Skagerraku wynosi ok. 20‰, w Bełtach i Zatoce Kilońskiej ok. 15–17‰, przy polskich wybrzeżach ok. 7‰, w Zatoce Puckiej spada do 6.2‰, w Zalewie Wiślanym tylko 1–3‰, w Zatoce Fińskiej i Botnickiej spada do 2‰. Stosunkowo duże różnice zasolenia w Bałtyku występują w kierunku pionowym. Np. w basenie bornholmskim przy powierzchni wynosi ok. 7,5‰ a przy dnie, na głębokości 100 m sięga aż 15–18‰. Różnice te spowodowane są spływającymi z lądu słodkimi wodami rzecznymi i przenikającymi słonymi wodami oceanicznymi przez cieśniny bałtyckie. Słodkie wody utrzymują się w powierzchniowej warstwie i przemieszczają głównie w kierunku zachodnim. Wody oceaniczne wlewają się pod nimi i płyną w kierunku północno-wschodnim. Na wiosnę ze względu na zwiększone wlewy słodkiej wody z rzek zasolenie ww wschodniej części Zatoki Fińskiej może spaść do zera. Zasolenie wzrasta wraz ze wzrostem głębokości. Ilość słodkiej wody wpływającej do tego morza z uchodzących do niego rzek jest większa niż parującej z niego, co przy ewentualnym zamknięciu dopływu bardziej słonej wody Morza Północnego spowodowałoby zamianę tego morza w olbrzymie, słodkowodne śródlądowe jezioro. Do Morza Bałtyckiego wpływa około 250 rzek. Najwięcej wody wlewają do niego: Wisła, Newa, Kemi, Gota, Niemen, Odra, Lule, Angerman i Dźwina.
Poziom wód i fale
Poziom wód Bałtyku jest wyższy niż w Oceanie Atlantyckim i Morzu Północnym i wynika z jego śródlądowego położenia. Powodem jest zbyt słaba wymiana wód przez wąskie Cieśniny Duńskie aby nastąpiło pełne wyrównanie poziomów. Wody piętrzą się w cieśninach zależnie od kierunku wiatrów, które albo pchają wody oceaniczne lub na odwrót. Wlewy oceaniczne przeważają i to powoduje, że poziom Bałtyku jest wyższy i zmienia się w ciągu roku. Nie jest też jednolity we wszystkich jego częściach. Pomiędzy Bełtami a Zatoką Botnicką różnica poziomów dochodzi do 14 cm, a w stosunku do Skagerraku różnica ta może wynosić nawet 37 cm.
Bałtyk jest morzem burzliwym, a fale są krótkie i strome. Typowa wysokość fali wynosi 5 metrów, ale w czasie bardzo silnych sztormów osiąga 10 metrów. 23 grudnia 2004 w czasie sztormu w rejonie północnego Bałtyku zarejestrowano pojedynczą falę o wysokości prawie 14 metrów. Bałtyckie sztormy są niebezpieczne dla żeglugi statków. W ostatnich latach podczas sztormu zatonęły trzy duże promy: 14 stycznia 1993 polski "Jan Heweliusz", 28 września 1994 estoński "Estonia", a 1 listopada 2006 roku szwedzki MS Finnbirch.
Temperatura wody powierzchniowej w zależności od pory roku wynosi od -0,5 do 25 stopni Celsjusza.
Mazury
Mazury należą do pojezierza Mazurskiego charakteryzującego się urozmaiconą rzeźbą terenu z licznymi jeziorami polodowcowymi. Potoczna nazwa Kraina Tysiąca jezior doskonale odzwierciedla charakter regionu. W samym woj. Olsztyńskim są 1003 jeziora o powierzchni powyżej 1 ha. Mazury posiadają najbogatsza sieć wodną spośród wszystkich regionów Polski. Jezior jest tu znacznie więcej -ok. 4 tysięcy. Największe są Śniardwy (113,8 km2) i Mamry (104,5 km2) w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich. Popularny jest również szlak Wielkich Jezior Mazurskich (88 km).
Głównym symbolem "mazurskości" są Wielkie Jeziora Mazurskie -licząca ok. 1700 km2 kraina, której ponad 15% powierzchni obejmują przestrzenie wodne (skupiające 1/4 zasobu wód jeziornych Polski), w tym Śniardwy i Mamry.
Jezioro Mamry
Powierzchnia: 104 km2 (drugie pod względem powierzchni jezioro w Polsce)
maksymalna głębokość: 44 m
średnia głębokość: 11 m
zasobność wody: 1012,6 milionów m³
Mamry to jezioro polodowcowe (moreny czołowej).Składa się z 6 połączonych ze sobą jezior: Mamry właściwe lub północne, Kirsajty, Kisajno, Dargin, Święcajty, Dobskie. Z Mamr wypływa rzeka Węgorapa. W przeszłości jeziora kompleksu Mamr tworzyły oddzielne zbiorniki wodne połączone strumieniami. Poziom wody w jeziorach podniósł się w XVI-XVIIw. o kilka metrów. Na podniesienie poziomu wody w kompleksie Mamr miały wpływ: zapora na Węgorapie (młyn), ruchy skorupy ziemskiej - wynoszenie gruntu w części północnej kompleksu o 1 mm rocznie. Pod wodą znalazły się m.in.: dawna droga do kościoła z Kalu do Węgielsztyna, niektóre osady i cmentarze pruskie. Przez jezioro prowadzi trasa żeglugowa z Węgorzewa przez Giżycko, Mikołajki do Pisza i Rucianego-Nidy.Na jeziorze znajdują się 33 wyspy o łącznej powierzchni 213 ha, część z nich na jeziorach Mamry i Kisajno tworzy rezerwat ornitologiczny. Największa wyspa na Mamrach i Mazurach to Upałty.
Jezioro Śniardwy
Jest to największe jezioro w Polsce, położone w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich na wysokości 117 m n.p.m. Dno jeziora usiane jest głazami narzutowymi, które kryją się tuż pod powierzchnią wody utrudniając żeglugę. Jezioro morenowe - moreny dennej, z 8 wyspami, największe z nich to: Szeroki Ostrów, Czarci Ostrów, Pajęcza i Kaczor. Z licznych zatok dwie południowe nazywane są jeziorami Warnołty i Seksty. Połączone z jeziorami: Tuchlin, Łuknajno, Mikołajskim, Roś, Białoławki, Tyrkło. Śniardwy i jezioro Mamry są ze sobą połąc
zone systemem jezior i kanałów mazurskich, tworząc razem Wielkie Jeziora Mazurskie.
Mazury to raj dla żeglarzy i kajakarzy, a także miłośników ciszy i spacerów po lesie. Rejon porasta puszcza Piska, pokryta siecią szlaków pieszych, rowerowych i konnych. W okolicy można zwiedzić dużo gotyckich zamków i kościołów, wzniesionych przez władających niegdyś tymi ziemiami Krzyżaków.
Mazury to bardzo popularne wśród Polaków miejsce wakacyjne, więc baza noclegowa, gastronomiczna i wodniacka jest bardzo dobrze rozwinięta. W większych ośrodkach turystycznych (Mikołajki, Mrągowo, Giżycko) w lecie odbywają się liczne sportowe i kulturalne imprezy.
Mazury obejmują swoim zasięgiem terytorialnym takie miasta jak Nidzica, Szczytno , Wielbark, Pasym, Mrągowo, Pisz, Mikołajki, Węgorzewo, Kętrzyn, Olsztynek i Ostróda.
Głównym symbolem "mazurskości" są Wielkie Jeziora Mazurskie -licząca ok. 1700 km2 kraina, której ponad 15% powierzchni obejmują przestrzenie wodne (skupiające 1/4 zasobu wód jeziornych Polski), w tym Śniardwy i Mamry.
Jezioro Mamry
Powierzchnia: 104 km2 (drugie pod względem powierzchni jezioro w Polsce)
maksymalna głębokość: 44 m
średnia głębokość: 11 m
zasobność wody: 1012,6 milionów m³
Mamry to jezioro polodowcowe (moreny czołowej).Składa się z 6 połączonych ze sobą jezior: Mamry właściwe lub północne, Kirsajty, Kisajno, Dargin, Święcajty, Dobskie. Z Mamr wypływa rzeka Węgorapa. W przeszłości jeziora kompleksu Mamr tworzyły oddzielne zbiorniki wodne połączone strumieniami. Poziom wody w jeziorach podniósł się w XVI-XVIIw. o kilka metrów. Na podniesienie poziomu wody w kompleksie Mamr miały wpływ: zapora na Węgorapie (młyn), ruchy skorupy ziemskiej - wynoszenie gruntu w części północnej kompleksu o 1 mm rocznie. Pod wodą znalazły się m.in.: dawna droga do kościoła z Kalu do Węgielsztyna, niektóre osady i cmentarze pruskie. Przez jezioro prowadzi trasa żeglugowa z Węgorzewa przez Giżycko, Mikołajki do Pisza i Rucianego-Nidy.Na jeziorze znajdują się 33 wyspy o łącznej powierzchni 213 ha, część z nich na jeziorach Mamry i Kisajno tworzy rezerwat ornitologiczny. Największa wyspa na Mamrach i Mazurach to Upałty.
Jezioro Śniardwy
Jest to największe jezioro w Polsce, położone w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich na wysokości 117 m n.p.m. Dno jeziora usiane jest głazami narzutowymi, które kryją się tuż pod powierzchnią wody utrudniając żeglugę. Jezioro morenowe - moreny dennej, z 8 wyspami, największe z nich to: Szeroki Ostrów, Czarci Ostrów, Pajęcza i Kaczor. Z licznych zatok dwie południowe nazywane są jeziorami Warnołty i Seksty. Połączone z jeziorami: Tuchlin, Łuknajno, Mikołajskim, Roś, Białoławki, Tyrkło. Śniardwy i jezioro Mamry są ze sobą połąc
zone systemem jezior i kanałów mazurskich, tworząc razem Wielkie Jeziora Mazurskie.Mazury to raj dla żeglarzy i kajakarzy, a także miłośników ciszy i spacerów po lesie. Rejon porasta puszcza Piska, pokryta siecią szlaków pieszych, rowerowych i konnych. W okolicy można zwiedzić dużo gotyckich zamków i kościołów, wzniesionych przez władających niegdyś tymi ziemiami Krzyżaków.
Mazury to bardzo popularne wśród Polaków miejsce wakacyjne, więc baza noclegowa, gastronomiczna i wodniacka jest bardzo dobrze rozwinięta. W większych ośrodkach turystycznych (Mikołajki, Mrągowo, Giżycko) w lecie odbywają się liczne sportowe i kulturalne imprezy.
Mazury obejmują swoim zasięgiem terytorialnym takie miasta jak Nidzica, Szczytno , Wielbark, Pasym, Mrągowo, Pisz, Mikołajki, Węgorzewo, Kętrzyn, Olsztynek i Ostróda.
Pustynia Siedlecka
Pustynia Siedlecka posiada niewielką piaszczystą powierzchnię 25 ha, która oparła się zalesieniu. Reszta powier
zchni pustynnej licząca około 30 ha. została zadrzewiona w latach 60 XX wieku. Legenda głosi, że diabeł, który gonił uciekającego na kogucie Twardowskiego był tak blisko. iż przed czarnoksiężnikiem otworzyły się bramy piekieł a piekielny ogień wypalił ziemię zamieniając ją w pustynię. Część terenu przed pustynią nosi nazwę Siedlec Piekło. Tak naprawdę piach jest pozostałością piaszczystego dna morskiego z okresu górnej jury, a następnie ponownej transgresji morskiej w górnej kredzie, który później w okresie holocenu został zepchnięty przez czoło lądolodu zlodowacenia środkowopolskiego w postaci moreny czołowej. Stąd piaski i wydmy do wysokości 30 m. na tej największej w gminie piaskownicy. Po drugiej wojnie światowej utworzono w tym miejscu piaskownię, która funkcjonowała do lat 60. Dzisiaj pustynię odwiedzają licznie turyści a gmina organizuje tu imprezę plenerową Pustynny Piknik. Funkcjonuje tutaj także niewielkie źródło bezodpływowe „Oaza”. Tereny porośnięte są typową roślinnością terenów piaszczystych w tym szczotlichy siwej i wydmurzycy piaskowej. W wietrzne dni tumany piasku wzbijają się z pustyni i wdzierają do okien mieszkańców pobliskiego Siedlce. W dni upalne rozdygotane nad pustynią gorące powietrze powoduje efekt fotomorgany, przybliżając odległe krajobrazy. Na pustyni dopuszczone są jazdy czterokołowcami i krosami oraz organizowane są rajdy znanych firm samochodowych. Pustynia udostępniana jest także dla firm ćwiczących sporty ekstremalne.
Gatunki roślin spotykanych na tym terenie:
• sosna zwyczajna
• szczotlicha siwa
• kocanka piaskowa - roślina chroniona
• czerwiec roczny
• trzcinnik piaskowy
Polskie szczyty
Bieszczady - Tarnica 1346 m n.p.m.
Beskid Makowski - Lubomir 904 m n.p.m.
Beskid Mały - Czupel 933 m n.p.m.
Beskid Niski - Lackowa 997m n.p.m.
Beskid Sądecki - Radziejowa 1262 m n.p.m.
Beskid Śląski - Skrzyczne 1257 m n.p.m.
Beskid Wyspowy - Mogielica 1170 m n.p.m.
Beskid Żywiecki - Babia Góra 1725 m n.p.m.
Gorce - Turbacz 1310 m n.p.m.
Góry Bardzkie - Kłodzka Góra 765 m n.p.m.
Góry Bialskie - Rudawiec 1106 m n.p.m.
Góry Bialskie - Postawna 1124 m n.p.m.
Góry Bystrzyckie - Jagodna 977 m n.p.m.
Góry Izerskie - Wysoka Kopa 1126 m n.p.m.
Góry Kaczawskie - Skopiec 723 m n.p.m.
Góry Orlickie - Orlica 1084 m n.p.m.
Góry Sowie - Wielka Sowa 1015 m n.p.m.
Góry Stołowe - Szczeliniec Wielki 919 m n.p.m.
Góry Świętokrzyskie - Łysica 612 m n.p.m.
Góry Wałbrzyskie - Chełmiec 851 m n.p.m.
Góry Wałbrzyskie - Borowa 854 m n.p.m.
Góry Złote - Kowadło 989 m n.p.m.
Masyw Śnieżnika - Śnieżnik 1425 m m n.p.m.
Karkonosze - Śnieżka 1602 m n.p.m.
Pieniny - Trzy Korony 982 m n.p.m.
Pieniny Małe - Wysoka 1050 m n.p.m.
Tatry Wysokie - Rysy 2499 m n.p.m. (Słowacja - Gerlach 2655 m n.p.m.)
Tatry Zachodnie - Starobociański Wierch (Klin) 2176 m n.p.m.
A to kilka najatrakcyjniejszych:
Śnieżka (1602 m n.p.m.) - szczyt górujący nad Karkonoszami i Sudetami. Skalny stożek zbudowany jest
w głównej części ze skał metamorficznych zwanych hornfelsami, natomiast od zachodniej strony, w swojej podstawie, z granitu. Najbardziej niedostępne południowe zbocze, pocięte jest głębokimi źlebami. Od północy dominuje stromo opadający rumosz skalny, a od wschodu łagodnie opada do Słonecznej Doliny.
Panuje tutaj specyficzny klimat zbliżony do tego jaki mamy za kołem podbiegunowym. Dlatego na niższych wysokościach niż gdzie indziej w tych szerokościach geograficznych wykształciła się roślinność alpejska. Odpowiedzialne są za to warunki. meteorologiczne. Średnia roczna temperatura na Śnieżce nieznacznie przekracza 0°C, w najcieplejszym miesiącu wynosi 10.6°C, a najwyższa temperatura jaką zanotowano na Śnieżce to 24.5°C (najnowszy rekord z 29 lipca 2005 roku). Stąd też pokrywa śnieżna zalega już czasami od października a kończy się w maju. W ciągu roku średnia suma opadów przekracza 1000 mm. Jednak najbardziej charakterystyczne dla tego szczytu są huraganowe wiatry przekraczające 80m/s oraz częste zamglenie (ponad 300 dni w roku). Śnieżka (1602 m n.p.m.) - szczyt górujący nad Karkonoszami i Sudetami. Skalny stożek zbudowany jest w głównej części ze skał metamorficznych zwanych hornfelsami, natomiast od zachodniej strony, w swojej podstawie, z granitu. Najbardziej niedostępne południowe zbocze, pocięte jest głębokimi źlebami. Od północy dominuje stromo opadający rumosz skalny, a od wschodu łagodnie opada do Słonecznej Doliny.
Panuje tutaj specyficzny klimat zbliżony do tego jaki mamy za kołem podbiegunowym. Dlatego na niższych wysokościach niż gdzie indziej w tych szerokościach geograficznych wykształciła się roślinność alpejska. Odpowiedzialne są za to warunki. meteorologiczne. Średnia roczna temperatura na Śnieżce nieznacznie przekracza 0°C, w najcieplejszym miesiącu wynosi 10.6°C, a najwyższa temperatura jaką zanotowano na Śnieżce to 24.5°C (najnowszy rekord z 29 lipca 2005 roku). Stąd też pokrywa śnieżna zalega już czasami od października a kończy się w maju. W ciągu roku średnia suma opadów przekracza 1000 mm. Jednak najbardziej charakterystyczne dla tego szczytu są huraganowe wiatry przekraczające 80m/s oraz częste zamglenie (ponad 300 dni w roku).
Wystający 200 metrów ponad Równię Pod Śnieżką szczyt jest miejscem, z którego można podziwiać wspaniałe panoramy. Widoczność przy sprzyjających warunkach przekracza 200 km. Góra ta jest miejscem pielgrzymek turystów nie tylko z Polski. Tłumnie odwiedzana w lecie, w okresie zimowym często staje się pustelnią, kiedy to z uwagi na warunki atmosferyczne jest górą nie do zdobycia
Giewont (1895 m n.p.m.) jest najpopularniejszą górą w naszym kraju. Jest to góra symbol, zarys szczytu znany przez wszystkich Polaków.
Pierwszego udokumentowanego wejścia dokonali Franciszek Herbicha wraz z Aleksandrem Zawadzkim w 1830 roku.
W zimie pierwszym zdobywcą był Mariusz Zaruski wraz z pięcioosobową grupą w 1904 roku. Północną stromą ścianę zdobyto w roku 1906, zimą dopiero w 1956 roku.
Przełomowy w historii Giewontu był rok 1901. Z okazji nadejścia nowego stulecia na szczycie ustawiono żelazny krzyż 17-metrowej wysokości (15 m części zewnętrznej). Od tamtej pory wierzchołek stał się celem wielu pielgrzymek.
Patrzący na Giewont górale z Zakopanego dopatrywali się w wyglądzie postaci rycerza, który wg. legendy czeka na znak by powstać w obronie ojczyzny.
Grzbiet Giewontu ma długość 2700 m, można w nim wyróżnić trzy części: od wschodu Długi Giewont (1867 m n.p.m.), oddzielony przełęczą Szczerba główny wierzchołek i na końcu Mały Giewont (1728 m n.p.m.).
Rysy - najwyższy szczyt Tatr polskich i równocześnie najwyższy szczyt Polski o wysokości 2499 m n.p.m..
Najwyższy wierzchołek masywu Rysów (tzw. środkowy 2503 m n.p.m.) leży po słowackiej stronie podobnie jak najniższy wierzchołek południowo-wschodni (2473 m). Na granicy polsko-słowackiej znajduje się też szczyt Niżnich Rysów.
Masyw Rysów leży na południowy wschód od Morskiego Oka w punkcie zwornikowym głównego grzbietu Tatr i grani odchodzącej od niego ku północy, w której tkwią Niżnie Rysy i Żabie Szczyty (Wyżni i Niżni). U stóp leżą: Dolina Rybiego Potoku, Dolina Białej Wody i Dolina Mięguszowiecka. Od zachodu ogranicza go od Niżnych Rysów Przełęcz pod Rysami, od zachodu od Żabiego Konia Przełęcz Żabia, a od południowego wschodu od masywu Wysokiej szerokie siodło Wagi.
Nazwa Rysy nie pochodzi, jak powszechnie się uważa, od ukośnego żlebu widocznego w masywie góry, ale od pożłobionych zboczy całego kompleksu Niżnich Rysów, Wyżniego Żabiego Szczytu i Żabiego Mnicha. Później nazwę tę przyjęto dla szczytu, który nosi ją dziś.
Morskie Oko,
zchni pustynnej licząca około 30 ha. została zadrzewiona w latach 60 XX wieku. Legenda głosi, że diabeł, który gonił uciekającego na kogucie Twardowskiego był tak blisko. iż przed czarnoksiężnikiem otworzyły się bramy piekieł a piekielny ogień wypalił ziemię zamieniając ją w pustynię. Część terenu przed pustynią nosi nazwę Siedlec Piekło. Tak naprawdę piach jest pozostałością piaszczystego dna morskiego z okresu górnej jury, a następnie ponownej transgresji morskiej w górnej kredzie, który później w okresie holocenu został zepchnięty przez czoło lądolodu zlodowacenia środkowopolskiego w postaci moreny czołowej. Stąd piaski i wydmy do wysokości 30 m. na tej największej w gminie piaskownicy. Po drugiej wojnie światowej utworzono w tym miejscu piaskownię, która funkcjonowała do lat 60. Dzisiaj pustynię odwiedzają licznie turyści a gmina organizuje tu imprezę plenerową Pustynny Piknik. Funkcjonuje tutaj także niewielkie źródło bezodpływowe „Oaza”. Tereny porośnięte są typową roślinnością terenów piaszczystych w tym szczotlichy siwej i wydmurzycy piaskowej. W wietrzne dni tumany piasku wzbijają się z pustyni i wdzierają do okien mieszkańców pobliskiego Siedlce. W dni upalne rozdygotane nad pustynią gorące powietrze powoduje efekt fotomorgany, przybliżając odległe krajobrazy. Na pustyni dopuszczone są jazdy czterokołowcami i krosami oraz organizowane są rajdy znanych firm samochodowych. Pustynia udostępniana jest także dla firm ćwiczących sporty ekstremalne.Gatunki roślin spotykanych na tym terenie:
• sosna zwyczajna
• szczotlicha siwa
• kocanka piaskowa - roślina chroniona
• czerwiec roczny
• trzcinnik piaskowy
Polskie szczyty
Bieszczady - Tarnica 1346 m n.p.m.
Beskid Makowski - Lubomir 904 m n.p.m.
Beskid Mały - Czupel 933 m n.p.m.
Beskid Niski - Lackowa 997m n.p.m.
Beskid Sądecki - Radziejowa 1262 m n.p.m.
Beskid Śląski - Skrzyczne 1257 m n.p.m.
Beskid Wyspowy - Mogielica 1170 m n.p.m.
Beskid Żywiecki - Babia Góra 1725 m n.p.m.
Gorce - Turbacz 1310 m n.p.m.
Góry Bardzkie - Kłodzka Góra 765 m n.p.m.
Góry Bialskie - Rudawiec 1106 m n.p.m.
Góry Bialskie - Postawna 1124 m n.p.m.
Góry Bystrzyckie - Jagodna 977 m n.p.m.
Góry Izerskie - Wysoka Kopa 1126 m n.p.m.
Góry Kaczawskie - Skopiec 723 m n.p.m.
Góry Orlickie - Orlica 1084 m n.p.m.
Góry Sowie - Wielka Sowa 1015 m n.p.m.
Góry Stołowe - Szczeliniec Wielki 919 m n.p.m.
Góry Świętokrzyskie - Łysica 612 m n.p.m.
Góry Wałbrzyskie - Chełmiec 851 m n.p.m.
Góry Wałbrzyskie - Borowa 854 m n.p.m.
Góry Złote - Kowadło 989 m n.p.m.
Masyw Śnieżnika - Śnieżnik 1425 m m n.p.m.
Karkonosze - Śnieżka 1602 m n.p.m.
Pieniny - Trzy Korony 982 m n.p.m.
Pieniny Małe - Wysoka 1050 m n.p.m.
Tatry Wysokie - Rysy 2499 m n.p.m. (Słowacja - Gerlach 2655 m n.p.m.)
Tatry Zachodnie - Starobociański Wierch (Klin) 2176 m n.p.m.
A to kilka najatrakcyjniejszych:
Śnieżka (1602 m n.p.m.) - szczyt górujący nad Karkonoszami i Sudetami. Skalny stożek zbudowany jest
w głównej części ze skał metamorficznych zwanych hornfelsami, natomiast od zachodniej strony, w swojej podstawie, z granitu. Najbardziej niedostępne południowe zbocze, pocięte jest głębokimi źlebami. Od północy dominuje stromo opadający rumosz skalny, a od wschodu łagodnie opada do Słonecznej Doliny.Panuje tutaj specyficzny klimat zbliżony do tego jaki mamy za kołem podbiegunowym. Dlatego na niższych wysokościach niż gdzie indziej w tych szerokościach geograficznych wykształciła się roślinność alpejska. Odpowiedzialne są za to warunki. meteorologiczne. Średnia roczna temperatura na Śnieżce nieznacznie przekracza 0°C, w najcieplejszym miesiącu wynosi 10.6°C, a najwyższa temperatura jaką zanotowano na Śnieżce to 24.5°C (najnowszy rekord z 29 lipca 2005 roku). Stąd też pokrywa śnieżna zalega już czasami od października a kończy się w maju. W ciągu roku średnia suma opadów przekracza 1000 mm. Jednak najbardziej charakterystyczne dla tego szczytu są huraganowe wiatry przekraczające 80m/s oraz częste zamglenie (ponad 300 dni w roku). Śnieżka (1602 m n.p.m.) - szczyt górujący nad Karkonoszami i Sudetami. Skalny stożek zbudowany jest w głównej części ze skał metamorficznych zwanych hornfelsami, natomiast od zachodniej strony, w swojej podstawie, z granitu. Najbardziej niedostępne południowe zbocze, pocięte jest głębokimi źlebami. Od północy dominuje stromo opadający rumosz skalny, a od wschodu łagodnie opada do Słonecznej Doliny.
Panuje tutaj specyficzny klimat zbliżony do tego jaki mamy za kołem podbiegunowym. Dlatego na niższych wysokościach niż gdzie indziej w tych szerokościach geograficznych wykształciła się roślinność alpejska. Odpowiedzialne są za to warunki. meteorologiczne. Średnia roczna temperatura na Śnieżce nieznacznie przekracza 0°C, w najcieplejszym miesiącu wynosi 10.6°C, a najwyższa temperatura jaką zanotowano na Śnieżce to 24.5°C (najnowszy rekord z 29 lipca 2005 roku). Stąd też pokrywa śnieżna zalega już czasami od października a kończy się w maju. W ciągu roku średnia suma opadów przekracza 1000 mm. Jednak najbardziej charakterystyczne dla tego szczytu są huraganowe wiatry przekraczające 80m/s oraz częste zamglenie (ponad 300 dni w roku).
Wystający 200 metrów ponad Równię Pod Śnieżką szczyt jest miejscem, z którego można podziwiać wspaniałe panoramy. Widoczność przy sprzyjających warunkach przekracza 200 km. Góra ta jest miejscem pielgrzymek turystów nie tylko z Polski. Tłumnie odwiedzana w lecie, w okresie zimowym często staje się pustelnią, kiedy to z uwagi na warunki atmosferyczne jest górą nie do zdobycia
Giewont (1895 m n.p.m.) jest najpopularniejszą górą w naszym kraju. Jest to góra symbol, zarys szczytu znany przez wszystkich Polaków.
Pierwszego udokumentowanego wejścia dokonali Franciszek Herbicha wraz z Aleksandrem Zawadzkim w 1830 roku.
W zimie pierwszym zdobywcą był Mariusz Zaruski wraz z pięcioosobową grupą w 1904 roku. Północną stromą ścianę zdobyto w roku 1906, zimą dopiero w 1956 roku.
Przełomowy w historii Giewontu był rok 1901. Z okazji nadejścia nowego stulecia na szczycie ustawiono żelazny krzyż 17-metrowej wysokości (15 m części zewnętrznej). Od tamtej pory wierzchołek stał się celem wielu pielgrzymek.
Patrzący na Giewont górale z Zakopanego dopatrywali się w wyglądzie postaci rycerza, który wg. legendy czeka na znak by powstać w obronie ojczyzny.
Grzbiet Giewontu ma długość 2700 m, można w nim wyróżnić trzy części: od wschodu Długi Giewont (1867 m n.p.m.), oddzielony przełęczą Szczerba główny wierzchołek i na końcu Mały Giewont (1728 m n.p.m.).
Rysy - najwyższy szczyt Tatr polskich i równocześnie najwyższy szczyt Polski o wysokości 2499 m n.p.m..
Najwyższy wierzchołek masywu Rysów (tzw. środkowy 2503 m n.p.m.) leży po słowackiej stronie podobnie jak najniższy wierzchołek południowo-wschodni (2473 m). Na granicy polsko-słowackiej znajduje się też szczyt Niżnich Rysów.Masyw Rysów leży na południowy wschód od Morskiego Oka w punkcie zwornikowym głównego grzbietu Tatr i grani odchodzącej od niego ku północy, w której tkwią Niżnie Rysy i Żabie Szczyty (Wyżni i Niżni). U stóp leżą: Dolina Rybiego Potoku, Dolina Białej Wody i Dolina Mięguszowiecka. Od zachodu ogranicza go od Niżnych Rysów Przełęcz pod Rysami, od zachodu od Żabiego Konia Przełęcz Żabia, a od południowego wschodu od masywu Wysokiej szerokie siodło Wagi.
Nazwa Rysy nie pochodzi, jak powszechnie się uważa, od ukośnego żlebu widocznego w masywie góry, ale od pożłobionych zboczy całego kompleksu Niżnich Rysów, Wyżniego Żabiego Szczytu i Żabiego Mnicha. Później nazwę tę przyjęto dla szczytu, który nosi ją dziś.
Morskie Oko,
największe i najbardziej znane (a według wielu miłośników Tatr także najpiękniejsze) jezioro w Tatrach, położone w Dolinie Rybiego Potoku, u stóp Mięguszowieckich Szczytów na wysokości 1395 m n.p.m. Współrzędne geograficzne: 49°13' N, 20°04' E.
Jest to jezioro pochodzenia polodowcowego o powierzchni 34,93 ha, długości ok. 862 m, szerokości ok. 566 m, a w najgłębszym miejscu osiąga 50,8 m. Dno zasłane przy brzegach głazami, ku środkowi żwirem. Okoliczne szczyty wznoszą się na ponad 1000 metrów nad powierzchnię jeziora, wśród nich wierzchołek Rysów (2499 m n.p.m.) - najwyższy szczyt polskiej części Tatr. Obok Mięguszowieckie Szczyty z Mięguszowieckim Wielkim (2438 m n.p.m.), dalej nieco w prawo charakterystyczny, strzelisty Mnich (2068 m n.p.m.). Wokół jeziora rosną okazałe limby. Wcześniej nazywano je Rybim Jeziorem, ze względu na naturalne zarybienie, co jest rzadko spotykane w tatrzańskich jeziorach (nazywanych stawami). W przejrzystej toni można łatwo zauważyć żyjące w jeziorze pstrągi tzw. głodowe. Nazwa Morskie Oko jest związana ze starą legendą, mówiącą o podziemnym połączeniu jeziora z... Adriatykiem.
Na morenie zamykającej jezioro od północy stoi schronisko PTTK. Położone na wysokości 1405 m n.p.m. należy do najstarszych i najpiękniejszych schronisk tatrzańskich. Nazwane zostało imieniem Stanisława Staszica, który w roku 1805 badał jezioro. Obok, przy końcu drogi, po lewej stronie znajduje się Stare Schronisko, które pierwotnie było wozownią (1890). Obydwa budynki zostały uznane za zabytkowe. Punkt wyjściowy do wycieczek na Rysy i Szpiglasową Przełęcz.
Najstarsze wzmianki o Morskim Oku pochodzą z 1575 r. W 1637 król Władysław IV nadał prawo użytkowania pastwisk przy Morskim Oku Władysławowi Nowobilskiemu. Własnością prywatną Morskie Oko stało się w 1824, gdy dobra zakopiańskie wraz z Doliną Rybiego Potoku zakupił od władz austriackich Emanuel Homolacs. Od 1933 jest własnością państwa polskiego. Pomiędzy Galicją a Węgrami, pod koniec XIX wieku toczył się spór graniczny o prawa własności do jeziora i przylegającego obszaru (tzw. spór o Morskie Oko). Sąd polubowny w Grazu, w 1902 r. dzięki Oswaldowi Balzerowi rozstrzygnął go na korzyść Polaków. Wygrana została uczczona przez Ludwika Solskiego słowami śpiewanymi na melodię Mazurka Dąbrowskiego:
Jeszcze Polska nie zginęła
Wiwat! Wiwat Plemię lasze
Słuszna sprawa górę wzięła
Morskie Oko nasze
Jest to jezioro pochodzenia polodowcowego o powierzchni 34,93 ha, długości ok. 862 m, szerokości ok. 566 m, a w najgłębszym miejscu osiąga 50,8 m. Dno zasłane przy brzegach głazami, ku środkowi żwirem. Okoliczne szczyty wznoszą się na ponad 1000 metrów nad powierzchnię jeziora, wśród nich wierzchołek Rysów (2499 m n.p.m.) - najwyższy szczyt polskiej części Tatr. Obok Mięguszowieckie Szczyty z Mięguszowieckim Wielkim (2438 m n.p.m.), dalej nieco w prawo charakterystyczny, strzelisty Mnich (2068 m n.p.m.). Wokół jeziora rosną okazałe limby. Wcześniej nazywano je Rybim Jeziorem, ze względu na naturalne zarybienie, co jest rzadko spotykane w tatrzańskich jeziorach (nazywanych stawami). W przejrzystej toni można łatwo zauważyć żyjące w jeziorze pstrągi tzw. głodowe. Nazwa Morskie Oko jest związana ze starą legendą, mówiącą o podziemnym połączeniu jeziora z... Adriatykiem.
Na morenie zamykającej jezioro od północy stoi schronisko PTTK. Położone na wysokości 1405 m n.p.m. należy do najstarszych i najpiękniejszych schronisk tatrzańskich. Nazwane zostało imieniem Stanisława Staszica, który w roku 1805 badał jezioro. Obok, przy końcu drogi, po lewej stronie znajduje się Stare Schronisko, które pierwotnie było wozownią (1890). Obydwa budynki zostały uznane za zabytkowe. Punkt wyjściowy do wycieczek na Rysy i Szpiglasową Przełęcz.
Najstarsze wzmianki o Morskim Oku pochodzą z 1575 r. W 1637 król Władysław IV nadał prawo użytkowania pastwisk przy Morskim Oku Władysławowi Nowobilskiemu. Własnością prywatną Morskie Oko stało się w 1824, gdy dobra zakopiańskie wraz z Doliną Rybiego Potoku zakupił od władz austriackich Emanuel Homolacs. Od 1933 jest własnością państwa polskiego. Pomiędzy Galicją a Węgrami, pod koniec XIX wieku toczył się spór graniczny o prawa własności do jeziora i przylegającego obszaru (tzw. spór o Morskie Oko). Sąd polubowny w Grazu, w 1902 r. dzięki Oswaldowi Balzerowi rozstrzygnął go na korzyść Polaków. Wygrana została uczczona przez Ludwika Solskiego słowami śpiewanymi na melodię Mazurka Dąbrowskiego:
Jeszcze Polska nie zginęła
Wiwat! Wiwat Plemię lasze
Słuszna sprawa górę wzięła
Morskie Oko nasze